De PvdA en veertig jaar zorgen over de volkshuisvesting in Almere

 

In 1982 slaakte Woningbouw Vereniging Almere (WVA) een noodkreet: het bestand van woningzoekenden was met 2.500 te klein voor het aanbod van sociale huurwoningen. Een generatie later kent WoningNet meer dan 45.000 woningzoekenden en heeft Almere zo’n 22.000 sociale huurwoningen. In veertig jaar kan veel veranderen.

Vraag en aanbod

Aan het begin van de tachtiger jaren kende Almere een bestand met 2.500 woningzoekenden. Die waren niet allemaal op korte termijn op zoek naar een van de 2.200 huurwoningen die toen jaarlijks in Almere beschikbaar kwamen. De sociale verhuurder WVA merkte dat de helft van de woningzoekenden een aangeboden woning weigerde. De corporatie maakte zich daarom zorgen over de afspraken met de Rijksoverheid voor het bouwen van nieuwe woningen.
Almere wilde graag meer woningzoekenden aan zich binden. Toch was niet iedereen welkom. Gepensioneerden, arbeidsongeschikten en langdurig werklozen waren alleen welkom uit de donorgebieden Amsterdam en Gooi en Vechtstreek. Misschien heeft de ervaring van Lelystad daarbij een rol gespeeld. Lelystad was misschien iets te gretig op zoek naar inwoners en werd mede dankzij een te eenzijdige samenstelling van de bevolking een artikel 12 Gemeente.

Wachttijden

In de jaren negentig maakt de PvdA zich zorgen over de toegankelijkheid van Almere voor woningzoekenden met een smalle beurs. De huurprijzen stijgen en de contingenten sociale woningbouw blijven achter bij de vraag. Het aantal woningzoekenden loopt op naar ruim 10.000 en veel woningen worden toegewezen aan Almeerders met hogere inkomens.
Halverwege de jaren negentig moeten Almeerders zo’n zes jaar wachten op een goedkope sociale huurwoning. Iets duurdere sociale huurwoningen hebben dan een wachttijd van zes maanden. De huurder van een woning in de vrije sector krijgt binnen een week de sleutel van de makelaar.
Naar aanleiding van die analyse van het Cliënten Beraad Almere laat Lies Spruit de inkomenseisen bij het verdelen van sociale huurwoningen veranderen. Dan wordt de gemiddelde wachttijd voor sociale huurwoningen twee jaar. De Federatie Almeerse Woningcorporaties wilde de gemeentelijke invloed op de verdeling van sociale huurwoningen juist marginaliseren.

Presteren

Wethouder Lies Spruit heeft keurig laten uitzoeken hoeveel betaalbare woningen er tot 2005 nodig zouden zijn. Vervolgens heeft ze gekeken wat mogelijk was. Binnen de mogelijkheden van de woningbouwcorporaties zijn daarna prestatieafspraken gemaakt tussen de gemeente en de Federatie Almeerse Woningcorporaties. Met veel was rekening gehouden. Als de rente lager zou blijken dan gedacht, zouden de corporaties meer woningen bouwen dan afgesproken. Lies kreeg in 1996 complimenten voor de prestatieafspraken.
De papieren afspraken bleken zo zacht als boter. Nakoming handhaven werd onmogelijk toen de drie Almeerse corporaties de federatie ontbonden. Intussen was de Almeerse voorraad van samenstelling veranderd. Mede dankzij het succes van de premiekoopwoningen waren de huurwoningen intussen in de minderheid.

Urgent

Met het convenant woonruimteverdeling kwam in 2002 een einde aan de directe bemoeienis van de gemeente met de verdeling van de schaarse Almeerse betaalbare huurwoningen. Dat wilden de corporaties zelf doen.
Tegelijkertijd werd het urgentiesysteem vervangen door een snel-zoeksysteem. Wie snel een woning nodig had kon kiezen voor een woning met een kamer minder. Zo moest de urgent woningzoekende een dak boven het hoofd zien te vinden.
Na een paar jaar bleek dat snel-zoeksysteem niet te doen wat beloofd was. Wie buiten eigen schuld dakloos werd moest meer dan een jaar wachten op een oplossing. Daarom hebben de PvdA en Leefbaar Almere het initiatief genomen om daar iets aan te doen. Na een tussenfase heeft het huidige urgentiesysteem het licht gezien.

Betaalbare koop

In 2007 heeft een PvdA-raadslid deelgenomen aan een bijeenkomst voor betaalbare zelfbouw in Zaanstad. Daar werd een project gepresenteerd met zelf te bouwen koopwoningen voor starters. Particulier opdrachtgeverschap voor mensen met een smalle beurs. Een corporatie en de gemeente participeerden in de financiering van de te bouwen woningen.
Dat idee is op initiatief van de PvdA in Almere uitgewerkt tot Ik Bouw Betaalbaar in Almere (IBBA). Wie zelf 60 % kan financieren van een betaalbare zelfbouwwoning, kan in Almere aan de slag. IBBA is een vast onderdeel van het Almeerse woonbeleid geworden en verankerd in de Woonvisie Almere.

Woonvisie

In 2007 liet het college weten dat er aan een woonvisie voor Almere werd gewerkt. De PvdA vond dat een goed moment om het college vooraf wat kaders mee te geven. Op initiatief van de PvdA heeft de gemeenteraad vervolgens acht kaders voor het woonbeleid vastgesteld. Naast het realiseren van de woningbouwproductie was dat het waarborgen van een ondergrens voor de sociale huur- en voor de sociale koopwoningen.
In de ambities van de Woonvisie Almere was die waarborg wat afgezwakt. Met een amendement op de ambities heeft de PvdA alsnog kunnen zorgen voor een ondergrens voor het aantal in Almere betaalbare woningen.

Goedhuur

Dankzij een lid van de PvdA werd in 2011 duidelijk dat het prijsbeleid van de Almeerse corporaties huren bijna onbetaalbaar zou maken. Waar Balkenende 2 en Rutte 1 het mes zetten in de betaalbaarheid door te bezuinigen op de huurtoeslag, zijn de Almeerse corporaties aanvangshuren gaan hanteren die ruim 10 procent hoger waren. Een corporatie wilde bij nieuwe verhuringen zelfs de maximale huurprijs in rekening brengen. Dat was voor de PvdA-fractie reden om een projectgroep Wonen te vormen.
Die projectgroep is een zoektocht gestart naar de oorzaken van dat onbetaalbare huurbeleid dat ook bij andere sociale verhuurders ingang had gevonden. Die zoektocht leidde naar het fenomeen bedrijfslasten. Die bleken bij corporaties aanmerkelijk hoger dan in de sector waar makelaars zorgen voor de huur en verhuur van woningen.
Tijdens de zoektocht heeft de projectgroep een werkgroep gevonden die met de zelfde vraag bezig was. Die werkgroep heeft de discussienota ‘De Regiecorporatie, naar een doelmatige maatschappelijke verhuurder’ opgeleverd.
Die discussienota is aan minister Stef Blok aangeboden en vormde de basis voor de uitwerking van de ideeën in Almere. Dat heeft geleid tot een competitie die de ‘GoedHuur-woningen’ heeft opgeleverd. In december 2017 is de eerste paal de grond ingegaan van het project GoedHuur-woningen in Almere Poort.
Intussen heeft de wetgever vastgelegd dat sociale verhuurders hun klanten met recht op huurtoeslag geen te hoge prijs mogen vragen. Door het passend toewijzen zou de slaagkans van woningzoekenden met een smalle beurs kleiner kunnen worden. Of dat het geval is en of er afspraken moeten komen om gelijke kansen te waarborgen, wordt nu bekeken.

Coalitieafspraken

Tijdens de coalitieonderhandelingen van 2014 mocht de PvdA het voortouw nemen bij het gesprek over de paragraaf wonen. In het coalitieakkoord is betaalbaarheid en de (duurzame) beschikbaarheid van betaalbare woningen een belangrijk thema geworden.
“Een huis dat betaalbaar is en blijft, is in Almere moeilijk te verkrijgen. Daarnaast nemen woonlasten toe. Hierdoor komen steeds meer bewoners in financiële problemen. Er moeten daarom meer betaalbare woningen komen, die ook betaalbaar blijven. In de komende vier jaar willen we dat er in Almere ten minste 1.000 en zo mogelijk 2.000 betaalbare (huur)woningen worden gebouwd. Dat doen we onder de Almeerse condities: betaalbare huurwoningen bouwen op grond met een sociale grondprijs, onder de voorwaarde dat we de korting afrekenen zodra de woning geen betaalbare huurwoning meer is. Hierbij komen de corporaties als partner in beeld. We zullen hen uitnodigen en uitdagen om te bouwen en betaalbaar te verhuren. Ook andere partners van binnen en buiten de stad nodigen we nadrukkelijk uit.”
De PvdA-wethouder is vervolgens aan de slag gegaan met die opdracht. De resultaten beginnen meer en meer zichtbaar te worden. Ook in de spectaculaire wijk Duin kunnen Almeerders met een smalle beurs in de sociale huur een dak boven het hoofd vinden. In alle stadsdelen van Almere worden nieuwe betaalbare huurwoningen gebouwd of ontwikkeld.

Serieuze zorg

De wereld van de volkshuisvesting is de afgelopen veertig jaar volop in beweging geweest. Ook in Almere is op de golven van de tijdgeest meebewogen. Op de golven van de koopwens en die van de zelfbouw, heeft de PvdA aan de wieg gestaan van ‘Ik Bouw Betaalbaar in Almere’. Onrechtvaardige resultaten bij de woonruimteverdeling zijn voor de PvdA aanleiding geweest om te zorgen voor andere spelregels. En extreem hoge aanvangshuren hebben dankzij de PvdA geleid tot de ontwikkeling van duurzaam betaalbare GoedHuur-woningen. De Grondwet meldt dat bevordering van voldoende woongelegenheid voorwerp is van zorg der overheid. Die zorg heeft de PvdA in de afgelopen veertig jaar serieus genomen.

John van der Pauw, oud raadslid maart 2006 – april 2018 en oud fractievoorzitter september 2011 – oktober 2016


Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInPrint this page